Khái niệm và đặc điểm bộ máy nhà nước, nguyên tắc của bộ máy nhà nước

Khái niệm Bộ máy nhà nước

Bộ máy nhà nước hệ thống các cơ quan từ trung ương tới địa phương được tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.

+ Hệ thống là các yếu tố trong đó liên kết theo trình tự logic khách quan, chúng có sự ràng buộc chi phối lẫn nhau.

+ Cơ quan nhà nước là là bộ phận cơ bản cấu thành nhà nước, bao gồm số lượng người nhất định, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, nhân danh nhà nước thực hiện quyền lực nhà nước.

Đặc điểm Bộ máy nhà nước

+ Là hệ thống cơ quan nhà nước: Bao gồm tất cả cơ quan nhà nước giữa các cơ quan nhà nước có sự liên kết chặt chẽ tác động qua lại với nhau.

+ Bộ máy nhà nước được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động là những nguyên lý tư tưởng chỉ đạo then chốt, làm cơ sở cho toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

+ Bộ máy nhà nước được thiết lập để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước. Nhà nước thành lập ra các cơ quan tương ứng để thực hiện chức năng nhiệm vụ đó.

Khái niệm và đặc điểm bộ máy nhà nước, nguyên tắc của bộ máy nhà nước
Khái niệm và đặc điểm bộ máy nhà nước, nguyên tắc của bộ máy nhà nước

Nguyên tắc phân quyền trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động là những nguyên lý, những tư tưởng chỉ đạo có tính then chốt, xuất phát điểm, làm cơ sở cho toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Nguyên tắc phân quyền:

+ Đảm bảo quyền lực không tập trung vào tay của riêng ai, được phân chia thành nhiều loại quyền lực khác nhau. Mỗi cơ quan được trao cho một loại quyền lực để đảm bảo không có cơ quan nào nắm trọn vẹn quyền lực, cũng như không có cơ quan nào lấn sân sang lĩnh vực của cơ quan khác => đảm bảo sự chuyên môn hoá trong hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước.

+ Xuất phát từ tư tưởng phân quyền của các nhà tư tưởng điển hình là Aristote, Montesquieu…

+ Phân quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp nhưng giữa chúng có sự đối trọng và kiếm chế lẫn nhau. Giữa các cơ quan luôn kiềm chế, kiểm soát, chế ngự lẫn nhau => ngăn ngừa việc lạm quyền, chuyên quyền => bảo đảm và giữ vững quyền con người.

+ Áp dụng: nước Mỹ vận dụng hầu hết tư tưởng này, một số nước tư bản cũng áp dụng một phần.

+ Ưu điểm: phân chia quyền lực rõ ràng => công bằng, kiềm chế và đối trọng.

+ Nhược điểm: Nhiều khi khiến bộ máy nhà nước tê liệt các cơ quan không làm việc được dẫn tới các cuộc xung đột nội chiến.

Nguyên tắc bộ máy nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động là những nguyên lý, những tư tưởng chỉ đạo có tính then chốt, xuất phát điểm, làm cơ sở cho toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Nguyên tắc bộ máy nhà nước được tổ chức và hoạt động theo hiến pháp và pháp luật đòi hỏi việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước không thể tiến hành theo một cách tuỳ tiện, độc đoán phải dựa trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật.

+ Hệ thống pháp luật quy định đầy đủ về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, trình tự thành lập, chức năng, thẩm quyền… của các cơ quan và thành viên của nhà nước đều phải tiến hành theo quy định Hiến pháp và pháp luật.

+ Về mặt tổ chức: Đòi hỏi việc thành lập mới, giải thể hay chia tách, sát nhập một cơ quan nhà nước, cơ cấu của nó đều phải tiến hành theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

+Về mặt hoạt động: Đòi hỏi các cơ quan và nhân viên nhà nước phải thực hiện đúng đắn đầy đủ chức năng nhiệm vụ quyền hạn của mình theo đúng trình tự, thủ tục đã được quy định trong Hiến pháp và pháp luật.

+ Nguyên tắc này được áp dụng rộng rãi tại các nhà nước tư sản và XHCN nhưng ở các nhà nước tư bản có những thời điểm không nhất quán, mà thay đổi qua từng giai đoạn.

+ Liên hệ Việt Nam: Trong Điều 12 Hiến pháp năm 1992, Khoản 1, Điều 8 Hiến pháp năm 2013.

Bài viết liên quan:

Phân biệt nhà nước đơn nhất và nhà nước liên bang

Khái niệm và đặc điểm cơ quan nhà nước

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Trên đây là tư vấn của Ban biên tập luathonglinh về Khái niệm và đặc điểm bộ máy nhà nước, nguyên tắc của bộ máy nhà nước. Liên hệ luật sư để được tư vấn trực tiếp.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *