Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Khoản 1 Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015 quy định: “Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác  hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên”.

Như vậy, phòng vệ chính đáng được coi là hành vi hợp pháp nên theo quy định của pháp luật , người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường cho người bị thiệt hại. Một hành vi được coi là phòng vệ chính đáng khi đáp ứng các yêu cầu sau:

-Thứ nhất, có hành vi trái pháp luật xâm phạm tới lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác hoặc xâm phạm tới lợi ích của chính bản thân người phòng vệ chính đáng

-Thứ hai, hành vi xâm phạm đến lợi ích của các chủ thể trong xã hội đang xảy ra hoặc  có nguy cơ sẽ xảy ra ngay tức khắc, đe dọa trực tiếp đến các đối tượng được pháp luật bảo vệ. Người thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng nhằm ngăn chặn thiệt hại  đang xảy ra hoặc có nguy cơ sẽ xảy ra. Nếu thiệt hại đã xảy ra hoàn toàn mà một người mới có hành vi chống trả và gây thiệt hại ngược trở lại thì không thể coi là phòng vệ chính đáng.

-Thứ ba, hành vi phòng vệ chính đáng là hành vi đáp trả lại hành vi trái pháp luật  và gây ra thiệt hại  đối với chính người có hành vi trái pháp luật đó. Bởi vì, chính hành vi trái pháp luật đang gây ra thiệt hại  hoặc đe dọa sẽ gây ra thiệt hại ngay lập tức  nếu không được ngăn chặn kịp thời.

-Thứ tư, hành vi gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng phải là cần thiết và tương xứng với hành vi xâm hại. Hành vi phòng vệ chính đáng được  coi là cần thiết khi người thực hiện hành vi này không có sự lựa chọn nào khác trong hoàn cảnh lợi ích của mình hoặc của các chủ thể khác đang bị xâm phạm, nếu không ngăn chặn sẽ để lại hậu quả lớn. Còn hành vi phòng vệ được coi là tương xứng khi hành vi này được thực hiện đúng với mức độ và tính chất của hành vi trái pháp luật.

Nếu hành vi phòng vệ không cần thiết hoặc không tương xứng thì người gây thiệt hại vẫn phải bồi thường. Đây chính là trường hợp người phòng vệ đã có hành vi vượt quá giới hạn của phòng vệ chính đáng. Tại khoản 2 Điều 22 BLHS 2015 quy định: “Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại”.

Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng
Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Phân tích về Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Vấn đề về trách nhiệm bồi thường đã được quy định trong Điều 594 Bộ luật dân sự 2015:

“Người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường cho người bị thiệt hại

Người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường cho người bị thiệt hại.”

Người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường cho người bị thiệt hại . Bởi vì, hành vi phòng vệ chính đáng không bị coi là hành vi trái pháp luật và người thực hiện hành vi không bị coi là có lỗi, nên dù hành vi đó gây ra hậu quả thì người thực hiện hành vi cũng không phải gánh chịu hậu quả đó.

Người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường cho người bị thiệt hại. Bởi vì, lúc đó, hành vi vượt quá giới hạn của phòng vệ chính đáng bị coi là hành vi trái pháp luật và người thực hiện hành vi đó bị coi là có lỗi. Trong Điều luật này, mức bồi thường thiệt hại mà người thực hiện hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường không được quy định một cách cụ thể. Do đó, thực tiễn đã xảy ra hai luồng ý kiến về mức bồi thường đối với trường hợp này:

Ý kiến thứ nhất cho rằng, người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng  chỉ phải bồi thường phần thiệt hại vượt quá giới hạn. Bởi vì ở trong giới hạn, hành vi của họ không bị coi là trái pháp luật, hơn nữa, đây là trường hợp bồi thường thiệt hại khi người bị thiệt hại cũng có một phần lỗi;

Ý kiến thứ hai cho rằng, người gây ra thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường toàn bộ thiệt hại xảy ra. Bởi vì việc xác định hành vi nằm trong giới hạn hay vượt quá giới hạn của phòng vệ chính đáng phải dựa vào tính chất, mức độ của hành vi, và chỉ có một hành vi được thực hiện nên không thể phân đoạn hành vi để xem đoạn nào trong giới hạn, đoạn nào vượt quá giới hạn. Hơn nữa, bồi thường thiệt hại khi người bị thiệt hại khi người thiệt hại cũng có lỗi là trường hợp người bị thiệt hại cũng có lỗi để cho thiệt hại xảy ra với chính mình. Tuy nhiên đối với trường hợp này, người bị thiệt hại có lỗi tấn công người khác chứ không phải có lỗi để thiệt hại xảy ra với mình, chỉ có người thực hiện  hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng  mới bị coi là có lỗi đối với thiệt hại xảy ra.

Theo em, việc xác định mức bồi thường theo ý kiến thứ hai là hợp lý hơn, không gây khó khăn cho quá trình giải quyết vụ việc, Khi mà, thậm chí có những trường hợp chúng ta không thể nào xác định mức thiệt hại trong giới hạn và vượt ra ngoài giới hạn của phòng vệ chính đáng là bao nhiêu. Hơn nữa, rõ ràng trong trường hợp này người gây ra thiệt hại là có lỗi và theo nguyên tắc họ phải chịu trách nhiệm bồi thường đối với thiệt hại mà bản thân gây ra. Có như vậy quy định của pháp luật mới có tính thống nhất chặt chẽ, khả thi, dễ thực hiện, đảm bảo công bằng xã hội.

Tuy nhiên, nó đòi các cơ quan chức năng phải có sự chuẩn xác, minh bạch trong việc xác định một hành vi gây thiệt hại khi nào là vượt quá giới hạn của phòng vệ chính đáng. Bởi chỉ khi xác định đúng tính chất, phạm vi của hành vi gây thiệt hại thì mới đảm bảo việc xác định trách nhiệm bồi thường, mức bồi thường là hợp lí, hợp pháp.

Ví dụ về bồi thường trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Ví dụ: Qua hệ thống giám sát camera, A là bảo vệ kho nông sản của một nhà máy chế biến phát hiện có một đối tượng B lẻn trèo cổng vào kho, đang trộm cắp tài sản. Khi chạy đến ngăn chặn hành vi của B thì anh A bị B dùng thanh sắt cạnh đó tấn công chống trả. A liền dùng dùi cui gỗ đỡ lại đồng thời vụt 2 phát vào tay B khiến thanh sắt trên tay B rơi xuống đất. B vừa đau vừa sợ nên đã bỏ chạy thoát thân. Thế Nhưng A vẫn đuổi theo ra đến tận cổng, đuổi kịp, A tiếp tục dùng dùi cui gỗ vụt mạnh liên tiếp vào đầu và cổ khiến cho B chấn thương sọ não, tử vong tại chỗ.

Trong trường hợp này, hành vi của A là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng và A phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Dù cho B đang trực tiếp xâm hại đến lợi ích, tài sản của nhà máy mà A đang giữ vai trò bảo vệ nhưng hành vi phòng vệ và gây thiệt hại trở lại của A là quá mức cần thiết và không tương xứng. Bởi, khi B bị A chống trả và bị thương, đối tượng đã sợ hãi rồi vùng bỏ chạy thoát thân, không mang theo bất cứ tài sản gì lấy trộm được cùng tẩu thoát, trên tay cũng không còn vũ khí gì để tiếp tục tấn công A. Tuy nhiên, khi đuổi theo ra đến cổng, A đã không do dự liên tục tấn công khiến B tử vong ngay sau đó. Như vậy là hoàn toàn không cần thiết. Với hệ thống camera lắp đặt khắp nơi, A có thể lựa chọn để đói tượng tẩu thoát rồi cung cấp thông tin từ camera cho công an phường xử lý hoặc chỉ cần dùng vũ lực vừa đủ bắt giữ B lại dẫn lên phường… A có nhiều sự lựa chọn để giải quyết vụ việc nhưng lại hành xử nóng vội, vượt quá giới hạn của phòng vệ, gây ra hậu quả chết người.

A ngoài chịu trách nhiệm Hình sự còn phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra, đó là các khoản tiền như chí phí hợp lý cho việc mai táng B, tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng (nếu có) và các  thiệt hại khác do luật định…

Chuyên mục tham khảo: Pháp luật đời sống

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Trên đây là tư vấn của Ban biên tập luathonglinh về Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Liên hệ luật sư để được tư vấn trực tiếp.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *